Menu

انواع اوراق بدهی

 

در پست قبل در مورد بازار بدهی و نقش آن در اقتصاد کشورها و تنظیم بازار اشاره کردیم. در این بخش می‌خواهیم در مورد انواع اوراق بدهی (صکوک) و نحوه‌ی خرید و فروش آن‌ها در ایران صحبت کنیم.

انواع اوراق بدهی بر اساس ناشر

اوراق بدهی بر اساس ناشر به سه دسته تقسیم‌بندی می‌شوند.

  • اوراق بدهی دولتی
  • اوراق بدهی شرکت‌ها
  • اوراق بدهی شهرداری‌ها

در ادامه انواع این اوراق توضیح داده شده‌اند

اوراق بدهی دولتی چیست؟

اوراق بدهی دولتی یا اوراق قرضه‌ی دولتی برای تامین بودجه دولت ، تامین مالی برای پروژه‌های بزرگ عمرانی و زیرساختی و در برخی موارد برای بازپرداخت بدهی دولتی به ارگان‌های طلبکار از دولت است.

لیست اوراق بدهی دولتی را می‌توانید از صفحه فهرست اوراق بدهی دولتی در سایت کاپا مشاهده کنید.

 

اوراق بدهی شرکتی چیست؟

اوراق بدهی منتشر شده توسط شرکت‌ها به منظور تامین مالی برای پروژه‌ها است. درکشور ما تا سال 94 که بازار بدهی شروع به کار کرد، شرکت‌ها برای تامین مالی به بانک‌ها روی می‌آوردند که بخشی از مشکلات فعلی نظام بانکی نیز به این دلیل بوده است.

توضیحات بیشتر درباره اوراق بدهی شرکتی در این پست از بلاگ کاپا آورده شده است. همچنین لیست اوراق بدهی شرکت‌ها را می‌توانید در فهرست اوراق شرکتی وبسایت کاپا مشاهده کنید.

 

اوراق بدهی شهرداری چیست؟

شهرداری‌ها می‌توانند برای تامین مالی پروژه‌های شهری مختلف اوراق بدهی منتشر کنند و با جذب سرمایه، پروژه‌های شهری را به پیش ببرند و با سود کسب شده از پروژه‌ها، اصل سرمایه و سود اوراق منتشر شده را پرداخت نمایند.

لیست اوراق منتشر شده توسط شهرداری‌ها را می‌توانید در فهرست اوراق شهرداری‌ها در وبسایت کاپا مشاهده کنید.

 

انواع اوراق بدهی بر اساس بازار عرضه

اوراق بدهی بر اساس بازار عرضه به دو دسته ی اوراق بدهی داخلی و بین المللی تقسیم می شوند. دولت ها و شرکت ها اوراق بدهی بین المللی را برای تامین مالی از بازارهای مالی جهان منتشر می کنند. اوراق بدهی بین المللی برخلاف اوراق بدهی داخلی که به پول رایج آن کشور منتشر می شوند، معمولا به دلار یا یورو به فروش می رسند. در نتیجه این اوراق ریسک نکول دارند که این ریسک برای اوراق داخلی وجود ندارد. زیرا که در صورت نکول اوراق داخلی، بانک مرکزی آن کشور می تواند با چاپ پول ، طلب سرمایه گذاران را بازگرداند ولی این گزینه برای اوراق بین المللی وجود ندارد. برای مثال کشوری مانند عربستان جدیدا ازتامین  مالی به روش فروش اوراق بدهی بین‌المللی بهره می‌برد. در چند سال اخیر به دلیل کسری بودجه شدیدی که کاهش قیمت نفت برای دولت عربستان به بار آورده است، عملا ریسک سرمایه‌گذاری در بازار بدهی برای سرمایه‌گذاران خارجی زیاد شده است. زیرا در صورت نکول اوراق بدهی، بانک مرکزی عربستان نمی‌تواند دلار چاپ کند و سرمایه‌گذران کل سرمایه‌ی خود را از دست می‌دهند. حال این که این احتمال برای سرمایه‌گذاران در اوارق بدهی داخلی وجود ندارد.

 

انواع اوراق بدهی بر اساس نوع اوراق

اوراق بدهی انواع مختلفی دارند که عبارتند از-

  • اسناد خزانه اسلامی
  • اوراق اجاره
  • اوراق مشارکت
  • اوراق مرابحه
  • اوراق رهنی
  • اوراق سفارش ساخت
  • اوراق منفعت
  • اوراق خرید دین

در ادامه هرکدام از این موارد توضیح داده شده‌اند.

 

اسناد خزانه اسلامی

دولت برای بازپرداخت بدهی خود به شرکت‌ها، پیمانکاران و دیگر نهادها، اسناد خزانه اسلامی منتشر می‌کند. بنابراین دولت این اوراق را به طلبکاران خود می‌دهد و این طلبکاران می‌توانند اوراق خود را در بازار به فروش برسانند و یا تا تاریخ سررسید، آن را نزد خود نگه دارند. اسناد خزانه، سود میان دوره ای ندارند و دولت وظیفه دارد در تاریخ سررسید اوراق، مبلغ اسمی آن را به دارندگان آن پرداخت کند.
اسناد خزانه در بازار بورس به قیمت کمتر از قیمت اسمی معامله می شوند. برای مثال فرض کنید شما یک اوراق خزانه با تاریخ سررسید ۶ ماه بعد، به قیمت ۸۰ هزار تومان خریداری می کنید و ۶ ماه بعد یعنی در زمان سررسید، ۱۰۰ هزار تومان (مبلغ اسمی) دریافت می کنید. همچنین می توانید قبل از سررسید، اوراق خود را در بازار به فروش برسانید(مثلا به قیمت ۹۰ هزار تومان)

 

اوراق اجاره

فرض کنید یک شرکت هواپیمایی قصد خرید یک هواپیمای جدید دارد. با اینکه طرح شرکت اقتصادی و سودده است اما پول نقد برای خرید هواپیمای مورد نظر را ندارد. با انتشار اوراق اجاره برای این شرکت، سرمایه گذاران هواپیمای مورد نظر را خریداری می کنند و شرکت هواپیمای مذکور را از سرمایه گذاران اجاره می‌کند. شرکت با استفاده از هواپیمای جدید سود بیشتری کسب می‌کند و در کنار آن به سرمایه‌گذاران اجاره پرداخت می‌کند. در پایان زمان اوراق، شرکت اصل پول سرمایه گذاران را پرداخت می‌کند.

 

اوراق مشارکت

فرض کنید یک شرکت برای طرحی اقتصادی نیاز به تامین مالی دارد. در کنار روش‌های تامین مالی مانند دریافت وام از بانک، افزایش سرمایه و موارد دیگر، انتشار اوراق مشارکت نیز قابل تصور است. با انتشار اوراق مشارکت برای شرکت، سرمایه مورد نیاز برای طرح مورد نظر تامین می‌شود. بدین ترتیب شرکت سود بیشتری کسب می‌کند و سرمایه گذاران نیز با خرید این اوراق در سود طرح شریک می‌شوند. 

 

اوراق مرابحه

فرض کنید شرکتی قصد یک قطار را دارد و هزینه لازم برای خرید این قطار ۱۰۰ میلیارد تومان است. شرکت حاضر است این قطار را به قیمت ۱۲۰ میلیارد تومان به صورت قسطی خریداری کند. در این حالت یک نهاد واسط با انتشار اوراق مرابحه به مبلغ ۱۰۰ میلیارد تومان، سرمایه مورد نیاز را جمع‌آوری کرده و قطار را خریداری می کند و سپس قطار را به شرکت به طور قسطی و به قیمت ۱۲۰ میلیارد تومان می‌فروشد و سود آن را بین سرمایه‌گذاران تقسیم می‌کند.  

 

اوراق رهنی

برای مثال فرض کنید بانک به افراد زیادی برای خرید خانه، وام داده است. حال بانک دیگر منابعی برای اعطای وام جدید ندارد. با فروش اوراق رهنی، بانک مطالبات خود را به خریداران اوراق منتقل می‌کند. یعنی افرادی که این اوراق را خریداری می‌کنند، طلبکار وام خانه‌ها هستند و سود این وام به خریداران اوراق رهنی می‌رسد. حال علاوه بر اینکه سرمایه گذاران سود کسب می‌کنند، بانک نیز با منابع مالی به دست آمده می‌تواند مجددا به افراد وام پرداخت کند.
اوراق رهنی اوراق بهاداری است که ناشر به منظور خرید مطالبات رهنی منتشر می کند. مطالبات رهنی شامل مطالبات مدت‌دار اشخاص حقوقی ناشی از قراردادهای مبادله‌ای از قبیل فروش اقساطی، اجاره به شرط تملیک و جعاله است که وثیقه رهنی دارد.(منبع تعریف: سازمان بورس و اوراق بهادار)

 

اوراق سفارش ساخت

یکی از ابزارهای تامین مالی طرح‌ها و پروژه‌ها، اوراق سفارش ساخت است. فرض کنید شرکتی قصد ساخت یک پروژه عمرانی دارد. با انتشار اوراق سفارش ساخت و خرید آن توسط سرمایه گذاران، پروژه مورد نظر تامین مالی می‌‌شود و در عوض شرکت وظیفه دارد که پروژه مذکور را ساخته و به نتیجه برساند و همچنین به سرمایه‌گذاران سود پرداخت کند. ممکن است شرکت متعهد باشد که در انتهای کار پروژه عمرانی را خریداری و اجاره کند.

 

اوراق منفعت

اوراق منفعت یک سند مالی است که بیانگر مالکیت دارنده آن بر مقدار معین خدمات یا منافع آینده از یک دارایی بادوام است که در ازای پرداخت مبلغ معینی به وی منتقل شده است. صاحبان دارایی‌های بادوام گاهی به نقدینگی احتیاج دارند و حاضرند برای تأمین آن، بخشی از منافع حاصل از دارایی‌های بادوام خود را از پیش واگذار کنند. در این موارد اگر صاحبان دارایی در جست و جوی استفاده کننده نهایی (کسی که بخواهد در روز معین از منافع دارایی معین استفاده کند) باشند، احتمال موفقیت خیلی پایین و در حد صفر است. برای حل این مشکل صاحبان دارایی برای بخشی از منافع دارایی، اوراق منفعت منتشر و سپس آن ها را در مقابل مبلغ معینی به متقاضیان واگذار می کنند. دارندگان اوراق می توانند صبر کنند و در زمان معین از آن منافع بهره ببرند یا قبل از فرا رسیدن مدت آن را به دیگران واگذار کنند. شرکت ها و مؤسسات خدماتی نیز گاهی برای تأمین سرمایه در گردش یا توسعه فعالیت های اقتصادی، نیازمند پول می شوند و حاضرند بخشی از خدمات آینده خود را از پیش واگذار کنند. در این موارد نیز اگر شرکت های خدماتی به دنبال مشتری نهایی باشند، احتمال موفقیت در سطح پایین و نزدیک به صفر است، در حالی که با استفاده از اوراق منفعت می توان این مشکل را به آسانی حل کرد.

 

اوراق (صکوک) خرید دین

بخشی از دارایی شرکت‌ها، حساب‌های دریافتنی آن‌هاست که در صورت‌های مالی ثبت می‌شوند. این دیون که در زمان مقرری از بدهکار وصول می‌گردند، بخشی از دارایی شرکت هستند که تا موعد تصفیه در دسترس شرکت نیستند. شرکت‌ها برای تامین نقدینگی مورد نیاز خود می‌توانند به نسبت بیشتر از تنزیل زمانی این دیون را به فروش برسانند و با انتشار صکوک خرید دین به فروش دین در قالب اوراق خرید دین به افزایش نقدینگی اقدام کنند.

 

 

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.