چگونه اوراق بدهی را خرید و فروش کنیم؟

مبنای خرید و مقایسه‌ی اوراق بدهی چیست؟

در پست قبل انواع اوراق بدهی و مشخصات اوراق بدهی را توضیح دادیم و گفتیم که برخی اوراق بدون پرداخت سود دوره‌ای هستند و برخی اوراق سوده‌های دوره‌ای با دوره‌های پرداخت متفاوت و نرخ سود اسمی متفاوت می‌دهند. حال اگر من سرمایه‌گذار بخواهم در اوراق بدهی سرمایه‌گذاری کنم، مبنای مقایسه و تصمیم‌گیری من برای خرید چه خواهد بود؟ چگونه انواع اوراق بدهی با سود اسمی متفاوت و دوره‌ی پرداخت سود متفاوت را باهم مقایسه کنم و بهترین انتخاب را بکنم؟

نرخ سود سالیانه  (YTM)   معیار استاندارد مقایسه اوراق بدهی

برخلاف اوراق سهام که مبنای خرید و فروش آن قیمت و شاخص‌های عملکرد مانند P/E است، قیمت اوراق بدهی نمی‌تواند مبنای ارزیابی و تصمیم‌گیری برای خرید و فروش آن باشد، مهمترین فاکتور (ولی نه تنها فاکتور) در انتخاب اوراق بدهی سود معادل سالیانه آن (YTM) به هنگام خرید است. در جدول زیر پنج نوع اوراق بدهی متفاوت را می‌بینیم که هریک سود اسمی متفاوت و دوره‌ی پرداخت متفاوت دارند که در ستون آخر سود موثر سالیانه محاسبه شده است.

چگونه نرخ سود موثر سالیانه اوراق را محاسبه کنیم؟

محاسبه‌ی نرخ سود معادل سالیانه اوراق بدهی با اصل تنزیل پول محاسبه می‌شود. محاسبات آن به ویژه سود اوراق بدهی با پرداخت میان دوره‌ای برای سرمایه‌گذار عادی می‌تواند کمی پیچیده باشد. بنابراین ما فرمول محاسبات سود سالیانه‌ی اوراق را اینجا آموزش نخواهیم داد و فقط منطق محاسبه‌ی سود را به شما آموزش می‌دهیم. علاقه‌مندان می‌توانند فرمول محاسبات را از سایت فرابورس از لینک زیر یاد بگیرند: http://www.ifb.ir/Files/MFI/YTM%20vs%20YTC.pdf

اصل تنزیل ( discounting) ، بر مبنای همان منطق ارزش زمانی پول استوار است که مثال مشهور آن هزار تومان امروز بیشتر از هزار تومان فردا ارزش دارد. معمولا ما وقتی به بانک برای سپرده‌گذاری مراجعه می‌کنیم، بانک سود سالانه را اعلام می‌کند و ما می‌دانیم که اگر 100 میلیون پول در بانک با سود سالانه 10 درصد سپرده‌گذاری کنیم، سال دیگر همین موقع 110 میلیون پول خواهیم داشت. در بازار بدهی قیمت اسمی اوراق بدهی یعنی مبلغی که به هنگام سررسید اوراق دریافت خواهیم کرد، معلوم است. قیمت فعلی اوراق را نیز عرضه و تقاضای بازار تعیین می‌کند. تنها مجهول این معامله سود معادل سالیانه یا YTM است که با قرار دادن در فرمول به دست می‌آید. برای مثال مبلغ اسمی اوراق اسناد خزانه اسلامی (سخاب) 100 هزار تومان است. فرض کنیم این اوراق هم اکنون در بازار به مبلغ 82 هزار تومان معامله می‌شوند. اگر شما با همین قیمت اوراق را خریداری کنید و تا پایان سررسید یک سال باقی مانده باشد، سود معادل سالیانه 21.95 خواهد بود.برای محاسبه‌ی سود معادل سالیانه اوراق بدهی می‌توانید از ماشین حساب فرابورس در لینک زیر استفاده کنید که هر بار بایستی قیمت خرید را وارد کنید. http://www.ifb.ir/ytm.aspx

آیا برای خرید اوراق تنها در نظر گرفتن YTM کافی است؟

نکته ی مهمی که در خرید اوراق باید توجه کنیم این است که خرید اوراق با بالاترین YTM لزوما به معنای بهینه‌ترین سرمایه‌گذاری نیست . علاوه بر سود معادل سالانه بایستی فاکتورهای زیر را هم حتما در نظر بگیریم

  • ریسک نکول : ناشر و ضامن اوراق
  • ریسک نقدشوندگی: حجم معاملات روزانه

ریسک نکول:

ریسک نکول اوراق به این معنی است که منتشرکننده‌ی اوراق نتواند در زمان سررسید اصل پول و سود شما را بازگرداند. بنابراین برای ارزیابی ریسک نکول اوراق باید به ناشر و ضامن اوراق توجه کنیم. ناشر اوراق معمولا در صورتی که دولت باشد، ضامن آن نیز خود دولت (خزانه و وزارت دارایی) است که در این صورت ریسک نکول صفر است زیرا که دولت ورشکسته نمی‌شود. اوراق اسناد خزانه اسلامی و اوراق مشارکت دولتی جز این دسته هستند.

در مقابل اوراق بدهی که ناشر آن‌ها شرکت‌ها هستند، مانند اوراق اجاره یا اوراق مشارکت شرکت‌های بزرگ و سایر اوراق بدون ریسک محسوب نمی‌شوند. زیرا که شرکت‌ها در صورت ورشکست شدن نمی‌توانند بدهی خود را به صاحبان اوراق بازگردانند که در این صورت ضامن شرکت اهمیت پیدا می‌کند که توانایی پرداخت اصل پول و سود صاحبان اوراق را داشته باشد. بنابراین در بررسی خرید اوراق بدهی منتشر شده توسط شرکت‌ها، ضامن آن نیز اهمیت می‌یابد.

ریسک نقدشوندگی

ریسک نقدشونگی به این معناست که سرمایه‌گذار نتواند به راحتی برای فروش اوراق خود خریدار پیدا کند. این مشکل زمانی پیش می‌آید که حجم معاملات یک سهم یا اوراق کم باشد. زمانی که حجم معاملات بالا است، سرمایه‌گذار به راحتی می‌تواند در طول بازار اوراق بخرد و بفروشد ولی در صورت کم بودن معاملات سرمایه‌گذار با سختی مواجه می‌شود. نقدشونده بودن اوراق و سهام یکی از فاکتورهای مهم برای خرید و فروش محسوب می‌شود و نقدشونده نبودن اوراق برای سرمایه‌گذار نوعی هزینه است.

 نرخ سود سالیانه چه تفاوتی با سود معادل بانکی دارد؟

فرض کنید یک نفر 10 میلیون تومان درحساب بانکی با سود 20% و یک نفر 10 میلیون در اسناد خزانه اسلامی با بازده تا سررسید(YTM) به نرخ 20% و سررسید یک سال بعد داشته باشد. برای حساب بانکی، ماهانه 1.67% درصد یا عدد 167 هزارتومان تومان پرداخت می شود که مجموع این عدد در پایان دوازده ماه به 2 میلیون می رسد. نفر دوم اصل پول و سود آن یعنی 12 میلیون تومان را یکجا و در تاریخ سررسید دریافت می کند. در نگاه اول سود هر دو نفر یکسان دیده می شود اما باید توجه کرد که نفر اول که 167 هزار تومان ماهانه بانک را می‌تواند دوباره با نرخ 20 درصد سرمایه گذاری کند در حالی که این گزینه برای سرمایه‌گذار اوراق بدهی وجود ندارد. بنابراین برای مقایسه‌ی نرخ سود سالیانه اوراق بدهی با سود بانکی، سود YTM اوراق را به سود معادل بانکی تبدیل می‌کنند.

البته توجه کنید که عموما سپرده های بلند مدت بانکی قابل برداشت نیستند و درصورت برداشت از حساب، سود کمتری نسبت به سود اولیه پرداخت می شود. در مقابل می توان به سادگی و بدون کاهش سود، تمام یا بخشی از اسناد خزانه اسلامی را در بازار به فروش رساند و اصل سرمایه و سود تا آن زمان دریافت کرد و مجددا در فرصت‌های با سود بالاتر سرمایه‌گذاری کرد.

از اپلیکیشن زیر برای زیرنظر داشتن نرخ های ساعتی همه‌ی اوراق استفاده بکنید: https://cafebazaar.ir/app/com.kappatec.bestprofit/?l=fa

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *