اوراق بدهی چیست – قسمت دوم :

پس از اینکه بخش اوراق بدهی به زبان ساده رو مطالعه کردید می توانیم به توضیح دقیق اوراق بدهی بپردازیم.

گفتیم که اوراق بدهی یا اوراق قرضه نوعی از اوراق با درآمد ثابت هستند که خریدار این اوراق به دولت و شرکت‌های بزرگ وام می‌دهد و طی آن سود ثابتی را به دست می‌‌آورد. برای اینکه سرمایه‌گذاری در اوراق بدهی را یاد بگیرید باید ابتدا با مفاهیم پایه‌ای اوراق بدهی و بازار بدهی آشنا شوید.

مشخصه‌های اوراق بدهی:

تمامی اوراق بدهی مشخصه‌های مشترکی دارند که با آن تعریف و فروخته می‌شوند که در ادامه به توضیح این مشخصه‌ها می‌پردازیم:

  • تاریخ سررسید

تاریخ سررسید، تاریخ اتمام دوره‌ی اوراق بدهی است که در این تاریخ دارنده‌ی اوراق بدهی ارزش      اسمی اوراق را دریافت خواهد کرد.

  • ارزش اسمی

ارزش اسمی همان اصل مبلغ وام است. در تاریخ سررسید اوراق بدهی، این مبلغ به خریدار اوراق بازپرداخت می‌شود.

  • نرخ سود اسمی

نرخ بهره‌ای که به صورت دوره‌ای تا سررسید اوراق پرداخت می‌شود. یعنی فرض کنیم شما اوراق بدهی به با ارزش اسمی 100 هزار تومان با نرخ سود اسمی 20 درصد با تعداد دو دوره در سال می‌خرید. یعنی شما هر شش ماه یک‌بار ده درصد به مبلغ 10 هزارتومان به عنوان نرخ سود اسمی اوراق تا سررسید اوراق دریافت خواهید کرد.

  • قیمت فروش:

شما در صورتی که نخواهید تا زمان سررسید اوراق منتظر منتظر بمانید می‌توانید اوراق را در هر روزی که بازار باز است به قیمت بازار به شخص دیگری بفروشید. اینکه قیمت بازار چگونه تعیین می‌شودف درآینده به طور مفصل توضیح می‌دهیم.

  • نرخ سود تا سررسید : (YTM)

اگر شما اوراق بدهی را در روز اول انتشار بخرید نرخ سود شما هم نرخ سود اسمی است. اگر اوراق را بعد از انتشار و به قیمتی که بازار تعیین می‌کند بخرید و اوراق را تا سررسید نگه دارید در این صورت نرخ سودی که کسب می‌کنید با نام “نرخ سود تا سررسید” یا YTM  شناخته می‌شود. معمولا اوراق بدهی با YTM  خرید و فروش می‌شوند نه بر اساس قیمت. یعنی هر لحظه که اوراق به قیمتی در بازار خرید و فروش می‌شود، سرمایه‌گذاران YTM  لحظه‌ای را محاسبه می‌کنند و برای خرید و فروش اوراق بر اساس این مشخصه تصمیم‌گیری می‌کنند.

اوراق بدهی در دو بازار فرابورس و بازار اصلی بورس منتشر می‌شوند. مشخصه‌های اوراق را می‌توانید در سایت‌های فرابورس (http://www.ifb.ir/) ببینید.

برای نمونه مشخصه‌های اوراق جدید اسناد خزانه‌ی اسلامی با نماد “سخاب 5”  که روز چهارشنبه‌ی گذشته منتشر شد را با هم در لینک زیر بررسی کنیم:

http://www.ifb.ir/Instrumentsmfi.aspx?id=23119

در بخش اطلاعات اوراق، مبلغ اسمی تک اوارق “سخاب 5” را می‌بینیم که 100 هزارتومان است. یعنی شما با خرید یک اوراق “سخاب 5” مبلغ 100 هزارتومان در تاریخ سررسید دریافت خواهید کرد. مبلغ کل اوراق که نشان‌دهنده‌ی ارزش کل اوراق “سخاب 5” منتشر شده است، حدود 700 میلیارد تومان است، یعنی  . مدت اوراق که 11 ماه اعلام شده است، همان تاریخ سررسید را مشخص می‌کند یعنی یازده ماه بعد از تاریخ انتشار اوراق سررسید خواهند شد. دقت کنید که برای “سخاب 5″،  سود اسمی اعلام نشده‌ است. این بدان معنی است که “سخاب 5” از نوع اوراق بدهی بدون پرداخت دوره‌ای است و در زمان سررسید به شما برای هر اوراق،  100 هزارتومان بازگردانده می‌شود. حالا فرض کنیم شما روز چهارشنبه که “سخاب 5” در بازار عرضه شد، می‌خواستید بخرید. به طور کل وقتی که اوراق بهادار در بازار بورس یا بازار بدهی عرضه می‌شوند، بازار و عرضه و تقاضا قیمت اوراق تعیین می‌کند و شما به قیمت بازار اوراق را خریداری می‌کنید. برای از قیمت معامله‌ی لحظه‌ای “سخاب 5” و قیمت بازار آن سری به لینک زیر می‌زنیم:

http://www.tsetmc.com/Loader.aspx?ParTree=151311&i=65220526955159748

می‌بینیم که قیمت بازار برای “سخاب 5” زیر 100 هزارتومان و منفی باز شده است. قیمت‌گذاری اوراق بدهی را اصلا با سهام مقایسه نکنید که منفی باز شدن اوراق معنی عملکرد بد داشته باشد. چون با خرید اوراق بدهی شما شریک سود و زیان دولت یا شرکت نمی‌شوید بلکه صرفا به آن‌ها قرض می‌دهید و در انها اصل پول به همراه سود پول خود را دریافت می‌کنید و همانطور که قبلا هم توضیح دادیم اوراق بدهی دولتی حتی کم‌ریسکتر از سرمایه‌گذاری در بانک است. خلاصه ی کلام، غیر ممکن است که اوراق بدهی دولتی پول شما را باز پس ندهد.

خوب حالا که از این جهت مطمئن شدیم، دوباره سراغ سوالمان برگردیم: چرا “سخاب 5” منفی باز شد؟ دلیل آن واضح است و از همان اصل وجود نداشتن آربیتراژ بهره می‌گیرد. اگر کسی به شما بگوید که به او قرض بدهید و او 11 ماه دیگر 100 هزار تومان به شما پول خواهد داد، شما منطقا عددی زیر 100 هزار تومان به او پول خواهید داد . سریع در ذهنتان محاسبه خواهید کرد که شما چه پولی را در بانک بذارید بعد 11 ماه، بانک به شما 100 هزار تومان پس خواهد داد؟ ممکن است بگویید که سود انتظاری من از پولم 30 درصد در سال است و بر اساس همین نرخ سود به او وام می‌دهید. در بازار بدهی هم دقیقا همین اتفاق می‌افتد و سرمایه‌گذاران برای 100 هزار تومان 11 ماه بعد، عددی زیر 100 هزارتومان برای خرید پیشنهاد می‌دهند. این قیمت پیشنهادی در بیشترین حالت قیمتی است که با محاسبه‌ی نرخ سود بانکی به دست می‌آید ولی چون سرمایه‌گذاران بازار بدهی انتظار سود بیشتری از بازار بدهی نسبت به بانک‌ها دارند، معمولا قیمتی که بازار برای اوراق بدهی تعیین می‌کند، نرخ بازده تا سررسید (YTM) بیشتری نسبت به سود بانکی دارد.

در این پست امیدواریم با مفاهیم و ادبیات کلی اوراق بدهی آشنا شده باشید. در پست‌های آینده در مورد خرید و فروش اوراق بدهی صحبت خواهیم کرد.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *